Η Χρόνια Νεφρική Νόσος αποτελεί μια σημαντική και αυξανόμενη παγκόσμια πρόκληση για την υγεία, επηρεάζοντας 1 στους 10 ανθρώπους παγκοσμίως [1].

Η ΧΝΝ μπορεί να εμφανιστεί στα αρχικά της στάδια χωρίς θορυβώδη συμπτώματα και έτσι μπορεί να εξελιχθεί απαρατήρητη μέχρι να προκαλέσει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, επηρεάζοντας σημαντικά τους πάσχοντες τις οικογένειες και τις κοινότητες. Η νόσος αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών επιπλοκών, μειώνει την ποιότητα ζωής και μπορεί να εξελιχθεί σε νεφρική ανεπάρκεια, όπου η επιβίωση εξαρτάται άμεσα από τις θεραπείες υποκατάστασης της νεφρικής λειτουργίας, όπως η αιμοκάθαρση ή η μεταμόσχευση. Το βάρος της νόσου κατανέμεται άνισα, επηρεάζοντας δυσανάλογα τους μειονεκτούντες πληθυσμούς και επιδεινώνοντας τις υπάρχουσες ανισότητες στην υγεία.

Η έγκαιρη ανίχνευση μπορεί να σώσει ζωές. Απλές, μη επεμβατικές και ανέξοδες εξετάσεις μέσω εξετάσεων αίματος και ούρων μπορούν να εντοπίσουν τη νεφρική δυσλειτουργία, επιτρέποντας έγκαιρες παρεμβάσεις που επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου. Η στόχευση πληθυσμών υψηλού κινδύνου – ατόμων με διαβήτη, υπέρταση, καρδιαγγειακά νοσήματα, παχυσαρκία ή οικογενειακό ιστορικό νεφρικής νόσου – είναι εξαιρετικά αποτελεσματική. Τα προγράμματα της κοινότητας μπορούν να επεκτείνουν την πρόσβαση σε υποεξυπηρετούμενους πληθυσμούς. Η έγκαιρη ανίχνευση της ΧΝΝ όχι μόνο διατηρεί σταθερή τη νεφρική λειτουργία, αλλά μειώνει επίσης την ανάγκη για θεραπείες που απαιτούν πολλούς πόρους και βελτιώνει τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

Οι περιβαλλοντικές αλλαγές επιδεινώνουν πλέον αυτό το βάρος. Οι κίνδυνοι που σχετίζονται με το κλίμα – η ατμοσφαιρική ρύπανση, το θερμικό στρες, η αφυδάτωση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα – επιδεινώνουν τους κινδύνους της ΧΝΝ και επιταχύνουν την εξέλιξή της [2]. Η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας τροφοδοτεί επίσης την εξάπλωση τροπικών ασθενειών που μπορούν να επηρεάσουν τη νεφρική λειτουργία. Ταυτόχρονα, οι θεραπείες για την νεφρική νόσο τελικού σταδίου, ιδιαίτερα η αιμοκάθαρση, απαιτούν πολλούς πόρους: μεγάλους όγκους νερού, ενέργειας και πλαστικών μιας χρήσης και επιπροσθέτως παράγουν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Μία μόνο συνεδρία αιμοκάθαρσης μπορεί να έχει αποτύπωμα άνθρακα ισοδύναμο με την οδήγηση ενός αυτοκινήτου για σχεδόν 240 χιλιόμετρα. Αυτό δημιουργεί μια ανατροφοδότηση: η νεφρική νόσος και η κλιματική αλλαγή επιδεινώνουν η μία την άλλη.

Είμαστε σε ένα παγκόσμιο σημείο καμπής. Στην 78η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) υιοθέτησε το πρώτο του ψήφισμα αφιερωμένο στη νεφρική νόσο [3]. Αυτή η ιστορική απόφαση αναδεικνύει την υγεία των νεφρών ως παγκόσμια προτεραιότητα δημόσιας υγείας, αναγνωρίζοντας την Παγκόσμια Ημέρα Νεφρού ως επίσημη ημέρα και προτρέποντας σε δράσεις για την πρόληψη, την ευαισθητοποίηση, την πρόσβαση σε θεραπεία και τη μείωση του περιβαλλοντικού κινδύνου.

Κάλεσμα για Δράση: Μια Πολύπλευρη Δέσμευση

Για να οικοδομήσουμε ένα πιο υγιές, πιο δίκαιο και πιο βιώσιμο μέλλον για την υγεία των νεφρών, καλούμε τις κυβερνήσεις, τα συστήματα υγείας, τη βιομηχανία και τις κοινότητες να δράσουν από κοινού:

• Δώστε προτεραιότητα στην πρόληψη, την έγκαιρη ανίχνευση και την έγκαιρη διαχείριση της νεφρικής νόσου. Προωθήστε τους 8 Χρυσούς Κανόνες για την υγεία των νεφρών, ενσωματώστε τον έλεγχο της ΧΝΝ στην τακτική φροντίδα για τους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου και ενισχύστε τις εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού για την ενθάρρυνση της έγκαιρης ανίχνευσης και της πρόληψης, μειώνοντας τελικά την ανάγκη για νοσοκομειακές παρεμβάσεις.
• Προώθηση της ισότιμης πρόσβασης στη μεταμόσχευση. Η επέκταση της πρόσβασης σε έγκαιρες μεταμοσχεύσεις (ειδικά απο ζώνατ δότη) όχι μόνο βελτιώνει την επιβίωση και την ποιότητα ζωής, αλλά μειώνει επίσης την δαπανηρή εξάρτηση από την αιμοκάθαρση, μειώνει τα πλαστικά απόβλητα και τις εκπομπές και αντιμετωπίζει τις παγκόσμιες ανισότητες.
• Μετασχηματισμός της αιμοκάθαρσης προς τη βιωσιμότητα. Επιτάχυνση των καινοτομιών σε θεραπείες με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αντίκτυπο, ιεράρχηση επιλογών στο σπίτι, όπως η περιτοναϊκή κάθαρση, και προώθηση φιλικών προς το περιβάλλον πρακτικών όπως η επαναχρησιμοποίηση νερού και η ανακύκλωση υλικών, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η ποιότητα της φροντίδας δεν τίθεται ποτέ σε κίνδυνο.
• Διασφάλιση των αναγκών των ασθενών με οικολογική νεφρική φροντίδα. Η βιωσιμότητα δεν πρέπει ποτέ να αποβαίνει εις βάρος των ασθενών. Οι πρωτοβουλίες θα πρέπει να στοχεύουν στις συστημικές ανεπάρκειες (π.χ. μηχανήματα ενεργειακής απόδοσης, προμήθειες χωρίς τοξίνες) και να περιλαμβάνουν τις γνώμες των ασθενών για να διασφαλίζεται η εμπιστοσύνη, η διαφάνεια και τα παράλληλα οφέλη.
• Επενδύστε σε πολύπλευρες λύσεις. Ενισχύστε τις πολιτικές και τη χρηματοδότηση, δημιουργήστε συνεργασίες μεταξύ κυβερνήσεων και επιχειρήσεων για την υποστήριξη της καινοτομίας και υποστηρίξτε πρακτικές λύσεις για περιβάλλοντα με χαμηλούς πόρους – όπως η μετατόπιση εργασιών, οι κινητές κλινικές και τα χειροκίνητα μηχανήματα περιτοναϊκής κάθαρσης.

[1] GBD Chronic Kidney Disease Collaboration. Global, regional, and national burden of chronic kidney disease, 1990–2019: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2019. Lancet. 2020;396: 1–18. doi:10.1016/S0140-6736(20)32336-8

[2] Bowe B, Artimovich E, Xie Y, et al. The global and national burden of chronic kidney disease attributable to ambient fine particulate matter air pollution: a modelling study. BMJ Global Health 2020;5:e002063. doi:10.1136/bmjgh-2019-002063

[3] WHO. Reducing the burden of noncommunicable diseases through promotion of kidney health and strengthening prevention and control of kidney disease. Available at: https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/EB156/B156_CONF6-en.pdf (Accessed: 01 September 2025).